16 Kasım 2026, Pazartesi
SON HABERLER

Hekimlik nasıl bitti, bitirildi?

· 6 dk okuma · 5.511 okunma · Güncelleme: 13 Nisan 2022 11:16
Hekimlik nasıl bitti, bitirildi?

Bu konu günümüzde çok popüler bir tartışma konusu oldu, özellikle pandemi dönemini yaşadığımız bugünlerde sağlık ordumuzun en önemli parçalarının mutsuzluğu herkesin malumu ve bu konuda henüz bu süreç başlamadan, birkaç yıl önce yazdığım yazıyı paylaşmak isterim. Biraz uzun bir yazı ama ne demek istediğimi bunu okuyarak bir kişi bile anlasa benim için yeterli olacaktır. 

Bizim mesleğin kökenden gelen arızaları var. Öncelikle üzerine atfedilmiş abartılı kutsiyet...

Bu ne demek? Bu işi yapanların diğer meslek erbapları gibi yaşam standardını yükseltmek ve hayatını kazanmak için değil uhrevi bir misyonla insanlığa hizmet için orada bulundukları inanışı... Haliyle herkeste bunun karşılığını manevi haz olarak veya sevap hanesine yazılacak puanlarla karşılığını göreceksin zihniyeti oluşuyor. Sonuçta yaptığı işin risk ve sorumluluğu ile orantısız ve diğer profesyoneller ile kıyaslanmayacak kadar kötü olan çalışma koşullarına tahammül beklentisi ve çoğu meslek erbabı için bu sorumluluklar göre çok komik sayılabilecek bir maddi kazanım.

Misal, kamuda çalışan bir hekim bazı müdahale ve tedavi uygulamalarında hayati riskleri çok komik bir gelir karşılığında ve anormal tazminat davaları riskinin gölgesinde almakta, örnek vermek gerekirse bir tesisatçının hemen hiçbir mesleki risk almadan yaptığı iş karşılığı aldığı ücretin çok altına yapılan ameliyatlarla boğuşmakta.

Benim gibi bir çok hekim okul ve meslek hayatında diğer yüksek tahsilli kişilere göre çok daha çetin ve ezici şartlara maruz kalarak yine bir çoklarından çok daha geç hayata atılma şansı yakaladı. Hayatlarının baharı denecek dönemde kimi zaman 2-3 gün bir dakika uyku yüzü görmeden berbat koşullar altında çalışmaya zorlandı. Bu süreçte sürekli insanla uğraşmanın ve yüz yüze gelmesinin etkisiyle çoğu kendinden kaynaklanmayan sistemsel arızaların faturaları kendine kesildi ve toplumla sürtüşme durumu ile karşı karşıya geldi, siyasetin açık hedefi oldu, hatta açıkça hedef gösterilip gözden çıkarıldı, bu iş şartlarında herkesten erken yıprandı, ruhsal ve bedensel olarak daha çabuk yaşlandı. Bütün bunları yaşarken de sürekli çok zorlu ve ağır sınavları diğer yaşıtlarının önünde yüksek başarı ile geçmek durumunda idi.

Bütün bu sürecin içinde hekim camiasının sorumluluğu nedir?
Öncelikle dünya ve ülke şartlarının bir karşılaştırmasını yaparak başlayalım.
Burada gelir ve çalışma şartlarından bahsetmemize çok da gerek yok, zaten diğer ülkelerdeki muadillerine göre meslektaşlarımız pek de parlak bir durumda sayılmazlar; daha da temele inerek, eğitim sistemi ve ülke gerçeklerini gözden geçirmemiz gerekir.
Gelişmiş ülkelerde gerek sosyoekonomik şartların uygunluğu, gerek gelecek kaygısını toplumu oluşturan bireylerin sosyal devlet anlayışı ile daha az yaşanması, gerek eğitimin temel amacının kişilere bir mesleki yeterlilik kazandırıp iş vermek yerine toplumsal hayatta kendilerine avantaj sağlayıp evrensel düşünme yetisini kazandıracak bilgi ve görgüyü kazandırmak olarak algılanması, gerek bireysel olgunlukların daha önce kazanılıp orta öğretimde altyapının sağlam olması nedeniyle zeki ve nitelikli öğrenciler sosyal bilimlere yönelip toplum hayatına şekil verme kaygısı taşırken bizimki gibi gelişmekte olan ya da daha güzel bir tabirle bir şekilde gelişmeye çalışan ülkelerde iş güvencesinin yeterli seviyede olmaması, eğitim sisteminin eğitmekten ziyade ezberletmeye programlı olup genç dimağların sürekli bir yarış atmosferinde olgunlaşmalarına fırsat verilmemesi, bütün bu sürecin kişilerde bireysel kaygıları ön plana taşıması nedeniyle kendini bir şekilde kurtarma kaygısıyla mühendislik ve tıp gibi fen bilimlerine yönlenmelerini sağlamaktadır.
Bunun sonucu ülke geleceğine karar verebilecek bir çok beynin hastane koridorlarında sıkışması veya birer tabela peşinden koşarak belki de hiç de yetenekleri ile uyuşmayan mesleklerin peşinde koşmaları şeklinde zuhur etmektedir.

Bu şekilde belirli bir olgunluğa erişememiş parlak beyinler kendilerine bir kabuk örüp sığ bir çerçevede sıkışıp bireysel bir kurtuluşun peşinde koşmaya başlarlar. Temel amaç daha iyi bir ev, daha iyi bir araba, çocuklarını bir şekilde daha iyi şartlarda okutup kurtarma noktasına indirgenir. Bunda sosyal faktörler de ön plandadır. Aslında camiada iyi sosyoekonomik şartları olan ailelerde büyüyüp, tamamıyla kişisel ilgi ve yeteneklerini bu yönde görüp bu alana kanalize olmuş aristokrat denilebilecek tıp fakültesi mezunları da yok değildir; bunlar bir şekilde kendilerine başka ufukları ya iş hayatında, ya akademik ortamlarda ya da yurtdışı fırsatlarını kullanarak gösterip diğer kalabalık kitleden çok daha farklı bir yaşam standardını  ve dünya görüsünü yakalayan bir gruptur. Ama bunlar çok azınlıkta olduğu ve bir şekilde farklı hedeflere kanalize olduğu için çoğunluğu oluşturan kitlenin dertlerine bir derman olma potansiyelini veya kaygısını taşımamaktadır.

Kalan çoğunluk ise depolitize, günlük kaygıların peşinde, organize olma özürlü ve büyük oranda taşralı olan, işte o lisede öğretmen veya aile telkini ile kendine garanti bir iş bulma kaygısı ile tıp fakültelerine yönelmiş kitledir. Bir şekilde organize olarak eyleme geçemeyen, temel beklentilerini ekonomik düzeylere indirgemiş, önüne atılmış küçük ödüllerle tatmin olmuş ya da ikna edilmiş kalabalık güruh... Aile ve sosyal çevreden gelen, yetişme şartları yüzünden kişiliklerine işlemiş karakter yapıları ile sindirilmeye müsait, gelecek kaygısını ön plana almış, haklarını arama konusunda çekingen, taşralı genlerini her fırsatta gösteren bir kitle... 

Yıllar içinde mesleğin evrimi, devlet politikaları, tıp fakültelerinin sayısının hızla artıp Anadolu'nun hemen her iline yayılıp bir şekilde ayağa düşürülmesi ile Bu kitlenin oranı daha da arttığı gibi meslek erbabının sayısal artışı karşılığında hekim enflasyonu ve haliyle değerinin düşmesi de kaçınılmaz bir sonuç olarak karşımıza çıktı.

Hemen hiç bir ülkede uygulanmayan ve ciddi bir israfa yol açan hastanın doğrudan kendi tercihi ile istediği branşın uzman hekimine ulaşarak doğrudan muayene olabilme hakkı hastanelerde oluşan abartılı kalabalıklarla tıp alanında yoğun bir tetkik istemi şeklinde kendini göstererek ekonomik kaynakların büyük bir istafına yol açtığı gibi mesleğin iş yükünü anormal arttırıp değerini asgariye indirirken bu zorlu eğitimi bir şekilde aşmış bir çok pratisyen hekimin işlevselliği ve toplum nazarındaki değerini düşürdü. Bu süreç bazı hekimlerin bu pastadan daha çok pay almak adına sergilemiş oldukları meslek ettiğine uymayan çiğ ve meslektaşlarını aşağılayan söylemleri ile destek buldu.

Hekimlik mesleği çoğu zaman ihaneti kendi içinden gördü. Siyasete yamanma peşindeki veya popülist politikaları halka yaranma amacı güderek uygulamaya koyma peşindekiler, bu sanatı zaman içinde yapılmaz hale getirdi. Malpraktis yasaları ile uygulamaya konulan orantısız ceza ve tazminatlar, tam gün yasasının mesleğin özlük haklarında belirgin bir iyileştirme yapılmadan uygulamaya girmesinin yanında sosyal medyaya düşmüş cerrahi işlem reklamları meslek haysiyetini dibe düşürdü.
İşgücünü ucuzlatmaya yönelik mesai dışı poliklinik uygulamaları ve performansa dayalı ek ödeme uygulamaları toplumda olduğu gibi hekimler tarafından da kabul gördü ve bu uygulamalara sahip çıkılarak yıllar içinde kasıtlı olarak iyileştirilmeyen işlem ücretleri yaşam standardının devamını isteyen hekimin aynı rakamı almak için çok daha fazla çalışıp sistemi döndürme şeklinde uygulandı. 

Peki bundan sonrasında bizi neler bekliyor?
Hekim camiasının genel kimliğinde belirgin bir değişiklik olmadığı gibi sayısı hızla artan tıp fakülteleri ve haliyle hekim sayısı mesleğin değerini zaman içinde çok daha düşürecek ve sonuçta bugünleri de aratacak bir durumu hep birlikte yaşayacağız diye düşünüyorum.
Sağlık politikalarının evrensel kapitalizmin emrine girmesi ve ülkemizde de bu sürecin son sürat ilerlemesi sonrası yüzyılların klasik hekim-hasta ilişkisi yazımın başında belirttiğim şekilde bir hizmet veren-müşteri ilişkisine dönüşecek ama hukuki ve özlük altyapıları sağlanmadan yaşayacağımız bu evrime bizi zaman içinde daha da yıpratacaktır. Bu süreçte hukuki baskılar ve sağlıkta şiddet nedeniyle bir çok riskli ve hayat kurtarıcı işlemlerden kaçınan tıp camiası kozmetik alanlara yönelecek, sağlıkta hayati önem taşıyan branşlarda nitelikli hekim kıtlığı yaşanacak, kanser cerrahileri gibi alanlarda maliyetler ve fiyatların artması yine bu topluma olumsuz yansıyacak, ülke içinde beklediği saygınlığı ve geliri bulamayacağını düşünen bir çok genç ve yetenekli hekim dünyanın da nitelikli sağlık personeli ihtiyaçlarına kulak vererek kendine başka ülkelerde iş imkanı ve hayat kurma şansı arayacaktır. 

Yarın, çok geç olmadan haklarımızı uygun platformlarda savunmaya geçmekten başka çaremiz yok. Hem bu ülkenin, hem de hekimlerimizin geleceği için...

Yorumlar (0)