16 Kasım 2026, Pazartesi
SON HABERLER

Türkiye'de sağlık sisteminin ve hekimlerin geçirdiği sürecin evrimi

· 5 dk okuma · 1.086 okunma

Ülkemizde uygulanan sağlık politikaları ve bunun sonucunda geldiğimiz noktaya herkes hakim olamayabilir. Bu konuda yaşananları bilmeyenler için sıralamak istedim. Biraz uzun olmuş olabilir ama inanın daha özeti olmuyor. 

Ülkenin ilk kuruluş zamanında hekim kıtlığı olduğu için ve toplumun bu konudaki ihtiyaçları ile yetişmiş hekimlerin maddi haklarını karşılama noktasında devlet yetersiz kaldığı için diğer hiçbir devlet memuruna verilmeyen hak hekimlere verildi ve kamu çalışanı olsa da muayenehane açarak mesleğini özel olarak yapma izni verilerek yarım zamanlı çalışma hakkı verildi.

1970'lerde sağlık bakanı olan Mete Tan bu böyle olmaz diyerek kamulaştırma sürecini başlattı ama kamuda hekimleri tutmasının çok zor olduğunu bildiği için o zamanki "Tam Gün Yasası" çıkarıldı ve hekim ve diğer sağlık çalışanlarına çok yüksek maaşlar verildi. Hatta o zamanları anlatanlar hemşirelerin kaymakamdan yüksek maaş aldığını söylerler.

1980 darbesi ile yönetimi ele geçiren Kenan Evren rivayet olunur ki maaşları inceleyince "Bu doktorlar benden fazla mı kazanıyor?" diyerek tam gün yasasını iptal etti ve hekimler tekrar muayenehane açmaya başladı. Kenan Evren'in hekim kininin magazinsel bambaşka bir boyutu olduğu da söylenir ama o ayrı mesele...

2000'li yıllarda mevcut iktidarın politikaları dahilinde "Sağlıkta dönüşüm programı" ile hekimlerin sadece kamuda çalışması için "Döner sermayeye dayalı performans sistemi" getirildi. Burada hastanede verilen her hizmet ücretlendirilip devlete fatura ediliyordu ve bunun belli bir oranı hastane çalışanlarına ek ödeme olarak dağıtılıyordu. Burada muayenehanesini kapatmayan hekimlere daha az bir katsayı verilerek kamuya dönmeleri amaçlandı ama bir çok hekim muayenehanesini kapatmadı.

Sonrasında hekim muayenehanesini kapatmak için devletin gücü ve başka kurumları devreye sokuldu, maliye görevlileri tarafından muayenehaneler sıkça ziyaret edilip cezalar yazılmaya başlandı. Bu süreç özellikle sağlık bakanı Recep Akdağ döneminde sert bir şekilde uygulandı. İşin ilginç tarafı, tanıyanlar aslen Çocuk Hastalıkları uzmanı olan Recep Akdağ'ın da baya usta bir muayenehaneci olduğunu söylerler.

Bu baskılar arttı ve hekim muayenehanelerine matematikle uyuşmayan, hesabının nasıl yapıldığı belli olmayan astronomik cezalar kesilmeye başlandı. Hekimlerin büyük kısmı bu durumdan yıldı ve muayenehanelerini kapatmak durumunda kaldı, kalanlar da son çıkarılan "Tam gün yasası" ile kapatıldı. Bu yasa çıkarken hekimlere hemen hiçbir ekstra mali veya mesleki özlük hakkı verilmedi.

Hastanedeki döner sermaye ödemelerinde baz alınan hastane gelirini oluşturan hizmet ücretleri SUT denilen bir tebliğle belirleniyordu. Buna 2005 yılından 2019 yılına kadar ülkede iğneden ipliğe her şeyin fiyatı artarken hemen hiçbir zam gelmedi. Sadece 2019'da yaklaşık %10 civarı bir zam verildi. Hekimlere aynı para için daha fazla hasta bak, daha fazla ameliyat yap yada puanlarını şişir mesajı verildi.

Bu süreçte bütün sağlık çalışanları için sabit bir ek ödeme belirlendi ve diğer kamu kuruluşlarında genel bütçeden ödeme yapıldığı halde sağlık kurumlarında bunun hastane gelirlerinden ödenmesi sağlandı.

Zamanla enflasyon oranına göre hesaplanarak artan maaşlar ve sabit ek ödemelerle hekimler ve diğer sağlık çalışanlarına düşen performansa dayalı ek ödemeler erimeye başladı. Önce katsayısı düşük hekim dışı sağlık çalışanları sonra özellikle geliri düşük hastanelerdeki hekimlerin ek ödemeleri düştü ve sıfırlandı. Döner sermayeden dişe dokunur bir geliri elde etmeniz için günde 150 hasta bakmanız bile bazı yerlerde yeterli olmadı.

Bu süreçte Malpraktis yasaları çıktı, bir çok hekim hayatları boyunca kazanamayacakları paraları tazminat olarak ödeme riski ile karşı karşıya kaldı. Bu süreçte özellikle riskli branşlar ve Cerrahilerden kaçış başladı. Ülkede Göğüs Cerrahisi, Beyin Cerrahisi, Çocuk Cerrahisi, Kadın Doğum, Çocuk Hastalıkları branşında büyük eksiklikler oldu çünkü çalışma şartları, gelirleri, icap ve nöbetler, hasta şikayetleri ve davalardan bu branş hekimleri iyice bunaldı. Özellikle Anadolu'daki Tıp fakülteleri bu branşlarda asistan bulamamaya başladı. 

Hekimler nasıl olsa ek ödeme almıyorum bari kafam ağrımasın diye randevulu hasta dışında bakmamaya, riskli ameliyatlerden uzak durmaya başladı. İmkanı olan dil öğrenip çok daha iyi şartlarda çalışabilecekleri ülkelere gitmenin yolunu aradı. Eskiden kullanılmayan izinler bol bol kullanılmaya, vaktinde "Aman hastalar mağdur olmasın" diye icabında hasta hasta, kolunda branülle hizmet veren hekimler artık diğer memurlar gibi hastalandıklarında rapor alabilmeye başladılar.

Derken pandemi başladı, tüm dünyada hekimler ve sağlık çalışanları kıymete binip işleri rahatlatmaya çalışılıyor. Mesailer ayarlanıp gelirleri arttırılıyordu. Hatta bazı ülkeler dışarıdan gelen hekimlere kapılarını açtılar. Bizde ise yükü arttırıp gelirleri azaltma yoluna gidildi. Bütün bunlar yapılırken kamuoyuna ise tersi bilgi verip özellikle maaşların arttırıldığı gibi şeyler söylenerek dezenformasyon oluşturuldu. Sağlık çalışanları ve özellikle hekime şiddet arttığı gibi bunun failleri elini kolunu sallaya sallaya gezmeye başladı.

Bu süreçte özellikle hekim gibi özellikli çalışanlar olan hakim ve savcıların gelirleri ve özlükleri haklı bir şekilde arttırılırken hiçbir şekilde kamuoyunda reklamı yapılmadı. Hekime verilmeyen paranın bile reklamı yapıldı. Hekimler adalet bakanlığındaki Hakim ve savcıların yarısı kadar bile gelire sahip değil. 

2021 yılına gelindiğinde son aylarda iki yıllık toplu sözleşme pazarlıkları başlamıştı. Burada hekim dışı sağlık çalışanlarının sabit ödemelerine hastane gelirinden ödenmek üzere %20 zam yapılırken hekimlere böyle bir zam yapılmadı. Bir çok hekim bu süreçten sonra yetkili sendikalardan istifa etti, yurtdışı arayışında olanlar işlerini hızlandırdı,istifa edecekler hemen dilekçelerini verdi, kalanları meslekte daha da defansif bir pozisyon aldı. Ama hiçbir hekim organize bir eylem içine girmedi.

Nihayet sağlık bakanı gidişatı görmeye başladı çünkü kendilerine olumsuz dönüşler oldu. Bu süreçte eldekini bari tutalım diye hekimlerin döner sermayeden alabilecekleri rakamın bir kısmı sabit ek ödemelere aktarılarak zam yaptık söylemi ile medya önünde reklam yapıldı. Bunu duyan diğer sağlık çalışanları isyan etti, daha bir kaç ay önce aldıkları zammı zafer olarak nitelendirilen şimdi bu yetersiz dendi ki kısmen haklılar çünkü ekonomik göstergeler ülke adıma da hızla bozulmuştu. Onlara kırgınlığım iki şeyden ötürü idi:
Birincisi, daha bir kaç ay önce o toplu sözleşme kazanımken ve hekim dışına %20 verilirken, hekim es geçildiğinde niye sağlığın bir ekip işi olduğu akla gelmedi?
İkincisi, madem iş bırakma gibi bir kart vardı elinizde niye daha önce hep birlikte ezilirken bunu kullanmadınız?
Sonuçta onlar da bizimle aynı gemide ama bu süreç biz hekimleri daha da kırdı.

Nihayetinde son bir hamle ile verilen haklar geri alındı. Ama herkes bizi 5000 lirayı cebe indirmiş gibi görmeye devam ediyorlar.

Son dönemde SUT fiyatlarına tekrar bir %45 zam ile performans sistemine bir taşıma su daha verildi ve belli hastanelerde tekrar döner sermayeleri şişirerek hekimleri çalıştırma hesabı yapılsa da ülkede devam eden yüksek enflasyon rakamları ve bunun sonucunda her zam döneminde artacak sabit ödemeler ve eriyen performansa dayalı döner sermaye ödemeleri ile bunun sürdürülebilirliği mümkün gözükmememektedir. Artık çoğu branşlarda koca koca, süslü binalar dikilmiş devlet hastanelerinde hekim bulmak imkansız hale gelmiş, sistem tıkanmıştır. Bu kıtlığı çözmek için ise TUS kontenjanlarını abartılı oranlarda arttırarak kendilerince çözüm arayışlarına girmişler ama bununla kısa vadede neyi çözebileceklerini kendileri de biliyor gibi gözükmüyor. 

Daha önceki yazılarımda belirttiğim sorunlara konulan teşhisler ve çözüm önerileri ise popülist söylemlerle sağlığı bir iç politika malzemesi ve oy devşirme kapısı olarak gören iktidar için hiçbir zaman cazip olmayacak gibi gözüküyor.
Bundan sonraki süreçte oluşacak aksaklıklar daha ne gibi taşıma su çözümleri bulacakları ise mantıklı düşünen herkes için ciddi bir muamma olarak duruyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)